''UBICE NARODA SRPSKOG''


Dobrivoje R. Lazarević, ''UBICE NARODA SRPSKOG''

  • Priredila Dragana Đokić

Feljton se do sada bavio uglavnom sarajevskim atentatom kao povodom za početak Velikog rata. Do sada smo u naznakama iznosili neke šire i realne uzroke uzroke, kao neposredno učešća Srbije u svemu ovome.

Zahvaljujući jednoj izuzetno retkoj knjizi i kod nas potpuno nepoznatoj dolazimo do fascinantnih otkrića o realnom stanju u Srbiji pred Veliki rat. Naime reč je o knjizi majora Kraljevine Srbije Dobrivoja R. Lazarevića objavljenoj još 1917. godine pod zastrašujućim ali proročkim naslovom ''UBICE NARODA SRPSKOG''.

Autor u svojtsvu vrhunskog analitičara obrađuje dokumente koji su mu bili dostupni kao oficiru kraljevske vojske kao i događaje u kojima je bio neposredni učesnik uključujući i majski prevrat 1903. godine.

Međutim ovom knjigom nam se upravo otkriva pozadina i pravi razlozi zbog kojih je Srbija uvučena u ovaj za nju krajnje štetan rat.

Nakon državnog puča koji se desio 29. Maja 1903. Kojom prilikom su brutalno likvidirani Kralj Aleksandar Obrenović i Kraljica Draga na presto Srbije se mimo svake zakonske procedure dovodi Petar Karađorđević.

Osim kraljevskog para te noći je ubijeno preko 200 najznačajnijih ljudi u Srbiji među kojima i tri ministra, tako da se nikako ne može govoriti o nezadovoljstvu oficira kraljevim vladanjem. Mimo bilo kakve zakonske procedure nova vlada je samoproklamovana a raspuštena je i postojeća skupština i bez izbora postavlena je nova. U ovakvoj vanrednoj situaciji proglašen je Petar Karađorđević za novog kralja.

 Prvo oko čega su se pozabavili novi kralj Petar i vlada bilo je uništavanje državnog arhiva.

Sledeće je bilo uklanjanje najboljeg oficirskog kadra hapšenjima ubistvima ili prevremenim penzionisanjem. Jedan od prvih na udaru je bio general  Živojin Mišić, koji je momentalno penzionisan.

Koliko je bila duboka kriza u zemlji nakon majskog prevrata govore sledeće činjenice. Samo 1903. Godine nakon 29. Maja smenile su se tri vlade a nakon toga u narednih deset godin a još osamnoaest vlada, u proseku vlade su se smenjivale svakih sedam meseci.

Srbija je u periodu do balkanskih ratova 1912. Godine odnosno prvog svetskog rata 1914. Bila u neprekidnim krizama ili kako i sam autor, major Lazarević kaže, u jednoj stalnoj neprekinutoj krizi u kojoj nije mogla da uredi svoju unutrašnju politiku a o spoljnoj nije bilo ni govora.

Koliko je stanje u Srbiji bilo nestabilno a posebno u vosci govori  poražavajuća činjenica koju iznosi major Lazareveć da srpska vojska u ovom periodu nije smela da organizuje nijedan vojni manevar pa čak ni vojne vežbe plašeći se da ne dođe do kontra državnog udara. I pored sve predostrožnosti došlo je do dve vojne pobune u niškom i kragujevačkom garnizonu.

U međunarodnim odnosima Srbija je nakon majskog prevrata bila u potpunosti izopštena a sve države su prekinule diplomatske odnose sa njom. Ovo stanje se praktično nikada nije promenilo pa čak i kadu su se vremenom uspostavljeni diplomatski odnosi, Srbija je defakto ostala izopštena.

Ovakav status je imao katastrofalne posledice u vreme Velikog rata od 1914-1918. godine u kome je Srbija podnela najveću žrtvu izgubivši trećinu svog stanovništva, boreći se na strani saveznika, a da nikada nije dobila status države saveznice.

Stav da Srbija nije odgovorna za početak ovog rata jer joj on nikako nije odgovarao, zbog veoma lošeg prvenstveno ekonomskog stanja u kome se nalazila bio bi u potpunosti tačan da u Srbiji nije postojala oficirska zaverenička organizacija Crna Ruka.

Ultimatum koji je Austrougarska uputila Srbiji nakon Sarajevskog atentata ticao se isključivo i konkretno samo eliminisanja ove organizacije za koju je utvrđeno upravo na osnovu iskaza samih atentatora da je bila neposredni organizator atentata. Srpska vlada je nakon ultimatuma pokušala  obračun tako što je uhapsila majora Voju Tankosića ali se tu sve završilo, jer je Crna ruka u potpunosti kontrolisala i rad vlade i kralja.

  1. Da zabrani svaku publikaciju, kojom se izaziva mržnja i prezrenje Monarhije i čija je opšta težnja upućena protiv teritorijalnog integriteta Austro-Ugarske.
  2. Da odmah raspusti društvo zvano „Narodna odbrana“, da konfiskuje sva njegova sredstva za propagandu i da isto tako postupi sa ostalim društvima i udruženjima u Srbiji, koja se bave propagandom protiv Austro-Ugarske monarhije. Kraljevska vlada preduzeće potrebne mere kako rasturena društva ne bi mogla da produže rad pod drugim imenom i u bilo kom drugom obliku.
  3. Da izbaci bez odlaganja iz javne nastave u Srbiji, kako u pogledu nastavnog osoblja tako i u pogledu nastavnih sredstava, sve ono što služi ili bi moglo da posluži stvaranju propagande protiv Austro-Ugarske.
  4. Da ukloni iz vojske i iz administracije uopšte sve oficire i činovnike krive za propagandu protivu Monarhije Austro-Ugarske,
  5. Da primi saradnju u Srbiji organa Carske Kraljevske vlade radi ugušivanja prevratničkog pokreta protiv teritorijalnog integriteta Austro-Ugarske monarhije.
  6. Da otvori sudsku istragu nad onim pristalicama u zaveri od 15. juna 1914. god. koji se nalaze na teritoriji srpskoj; da dozvoli organima koje uputi Austro-Ugarska vlada učešće u ovoj istrazi.
  7. Da odmah pritvori majora Voju Tankosića i lice pod imenom Milana Ciganovića, službenika srpske države, koji su kompromitovani rezultatom sarajevske istrage.
  8. Da spreči uspešnim merama učešće srpskih vlasti u protivzakonitom proturanju oružja i eksploziva preko granice; da otpusti i strogo kazni pogranične činovnike u Šapcu i Loznici, koji su pomagali izvršioce sarajevskog zločina olakšavši im prelazak preko granice.
  9. Da da obaveštenja Carskoj Kraljevskoj vladi o neopravdanim izjavama viših državnih činovnika, kako u Srbiji tako i na strani, koji se, mada su zauzimali zvaničan položaj, nisu uzdržavali da se posle atentata od 15. juna neprijateljski izražavaju u intervjuima o Austro-Ugarskoj.
  10. Da bez odlaganja izvesti Carsku Kraljevsku vladu o izvršenju mera pomenutih u prednjim tačkama.

    Sledeće činjenice pod tačkama 7. i 8., koje su sastavni deo ultimatuma dobijene su u istrazi koju su austrougarski organi sproveli nakon sarajevskog  atentata a koji su objavljeni u ovom feljtonu.

                    Zaveru čiji je cilj bio da se za vreme bavljenja u Sarajevu ubije Nadvojvoda Franja Ferdinand skovali su u Beogradu Gavrilo Princip, Nedeljko Čabrinović, lice pod imenom Milan Ciganović i Trifko Grabež, a uz pripomoć majora Voje Tankosića.

                    Šest bombi i četiri revolvera sistem „Brauning“ sa municijom, pomoću kojih su zločinci izvršili atentat, dali su u Beogradu Principu, Čabrinoviću i Grabežu Milan Ciganović i major Voja Tankosić.

                    Bombe su ručne iz srpskog vojnog arsenala u Kragujevcu.

                    Da bi se osigurao uspeh atentata, Ciganović je poučio Principa, Čabrinovića i Grabeža u rukovanju bombama i dao je, u jednoj šumi blizu topčidreskog strelišta, Principu, Čabrinoviću i Grabežu nekoliko lekcija iz gađanja brauningovim revolverom.

                    Da bi omogućio Principu, Čabrinoviću i Grabežu da pređu bosansko-hercegovačku granicu i da tamo prenesu tajno svoje prokrijumčareno oružje, Ciganović je bio organizovao čitav jedan sistem tajnog proturanja.

    Po toj organizaciji zločince i njihovo oružje prebacili su u Bosnu kapetan pograničnog odreda u Šapcu (Rade Popović)  u Loznici kapetan Prvanović i carinik Radivoje Grbić uz pripomoć drugih lica.

 

Srpska vlada je uslovno prihvatila sve zahteve ultimatuma, sem tačke broj 6 koja je zahtevala mešanje austro-ugarskih organa u sudski postupak, jer bi to predstavljalo kršenje ustava i suvereniteta Srbije.

Na osnovu nalaza koje iznosi major Lazarević u svojoj knjizi UBICE NARODA SRPSKOG pravi razlozi zbog kojih je odbijen ultimatum leže u činjenici da bi se istragom i sudskim procesom kaznila Crna Ruka a to bi posledično dovelo do legalnog procesa protiv onih koji su to podržavali a to su radikalska vlada sa Pašićem Kralj i prestolonaslednik Aleksandar.


120 €